İcra ve İflas Hukuku Nedir?
İcra ve iflas hukuku, alacaklının para veya teminat alacağını borçlunun rızası olmaksızın, devlet eliyle elde etmesini düzenleyen hukuk dalıdır. Temel kaynağı 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK)'dur. Bu kanun çerçevesinde alacaklının başvurabileceği yollar; ilamsız icra, ilamlı icra, kambiyo senetlerine özgü icra ve rehinin paraya çevrilmesi yolu ile takip olmak üzere ana hatlarıyla belirlenmiştir.
İflas hukuku ise borçlunun tüm malvarlığının tasfiye edilerek alacaklılar arasında paylaştırılmasını sağlayan kollektif bir cebri icra usulüdür. Ekonomik zorluk içindeki borçluların iflastan kurtulması için ise konkordato kurumu mevcuttur. Hem alacaklılar hem borçlular için icra süreçleri, kısa süreler ve titiz takip gerektiren teknik bir alandır.
İcra ve İflas Hukuku Hizmetlerimiz
Şahin Hukuk Bürosu olarak icra ve iflas hukukunun çeşitli alanlarında müvekkillerimize hukuki destek sunmaktayız:
İlamsız İcra Takibi
Para ve teminat alacaklarının takibi, ödeme emri düzenlenmesi, itiraza karşı itirazın iptali ve itirazın kaldırılması işlemleri.
İlamlı İcra Takibi
Mahkeme kararlarına dayalı icra takipleri, ilamların icrası ve tahsili süreçlerinde hukuki destek.
Kambiyo Senetlerine Özgü Takip
Çek, bono ve poliçeye dayalı icra takipleri, borca/imzaya itiraz ve kambiyo takibinin iptali davaları.
Haciz İşlemleri
Menkul, gayrimenkul, banka hesabı, maaş, araç ve üçüncü kişideki alacaklara haciz konulması ve takibi.
İtirazın İptali ve Menfi Tespit Davaları
Takibe itiraz halinde itirazın iptali davaları, borcu olmadığını ispat için menfi tespit ve istirdat davaları.
İhale ve Satış İşlemleri
Haczedilen malların satışında ihale takibi, ihaleye katılım, ihalenin feshi davaları.
Konkordato Süreçleri
Borçlu için konkordato başvurusu, geçici-kesin mühlet, alacaklı toplantıları ve konkordato projesinin tasdiki.
İflas Davaları ve Tasfiye
İflas takibi, doğrudan iflas davası, iflas masası işlemleri ve alacak kayıt-sıralama süreçleri.
İcra Takip Türleri
İcra ve İflas Kanunu'nda alacaklının seçebileceği farklı takip yolları öngörülmüştür. Doğru takip yolunun seçilmesi, sürecin hızı ve etkinliği açısından belirleyicidir.
İlamsız İcra Takibi
Mahkeme kararına dayanmadan, sadece alacak iddiasıyla yapılan takiptir. Sadece para ve teminat alacakları için mümkündür. Borçluya tebliğ edilen ödeme emrine 7 gün içinde itiraz edilebilir; itiraz takibi durdurur. İtirazın aşılması için alacaklı, itirazın iptali davası (genel mahkemede, 1 yıl içinde) veya itirazın kaldırılması (icra mahkemesinde, 6 ay içinde) yoluna başvurabilir.
İlamlı İcra Takibi
Mahkeme ilamına veya ilam niteliğindeki belgelere dayanan takiptir. Borçluya icra emri tebliğ edilir; itiraz hakkı çok sınırlıdır. Daha hızlı ilerleyen bir takip türüdür.
Kambiyo Senetlerine Özgü Takip
Çek, bono ve poliçeye dayalı takiptir. Hızlı bir takip yolu olup, itiraz süresi 5 gündür. Borçlu sadece imzaya ve borca itiraz edebilir; bu itirazlar icra mahkemesinde incelenir. İmzaya itiraz takibi durdurmazken, borca itiraz aksi karar verilmedikçe takibi durdurmaz.
Rehinin Paraya Çevrilmesi Yoluyla Takip
İpotek veya menkul rehni gibi rehinle teminat altına alınmış alacaklar için kullanılan takip yoludur. Önce rehinli mala başvurulması zorunludur.
İcra Takip Süreci
Şahin Hukuk Bürosu olarak icra dosyalarında izlediğimiz aşamalar:
- Alacağın ve Belgelerin İncelenmesi Sözleşme, fatura, senet ve diğer belgelerin incelenmesi, alacağın niteliği ve takip yönteminin belirlenmesi.
- Takip Talebinin Düzenlenmesi Yetkili icra dairesinde takip talebinin hazırlanması, faiz türü-oranı, vekalet ücreti ve takip masraflarının belirlenmesi.
- Ödeme Emri / İcra Emri Tebliği Borçluya tebligat süreci, tebligatın geçerliliğinin denetimi, gerekirse adres araştırması.
- İtiraz veya Ödeme Aşaması İtiraz halinde itirazın iptali/kaldırılması davaları, ödeme halinde takibin sonlandırılması.
- Haciz İşlemleri Banka, SGK, Trafik Tescil, Tapu ve UYAP üzerinden malvarlığı araştırması, fiili ve kayden haciz uygulamaları.
- Satış ve Tahsil Haczedilen malların satışa çıkarılması, ihale, paranın paylaştırılması ve dosyanın infazı.
Borçlu Tarafının Hakları
İcra takibinin tarafı olan borçlular da çeşitli hukuki imkânlara sahiptir. Hatalı veya hukuka aykırı takiplere karşı borçlunun başvurabileceği yollar şunlardır:
- Ödeme emrine itiraz: Tebliğden itibaren 7 gün (ilamsız) veya 5 gün (kambiyo) içinde icra dairesine yapılır. İtiraz takibi durdurur.
- Şikâyet: İcra dairesi işlemlerine karşı icra mahkemesine başvurulabilir (İİK m.16). Süre genel olarak 7 gündür.
- Menfi tespit davası: Borçlu olmadığını iddia eden kişi, takibin durması veya iadesi amacıyla genel mahkemede dava açabilir (İİK m.72).
- İstirdat davası: Borçlu olmadığı halde ödeme yapan kişi, ödediği parayı geri almak için bu davayı açabilir (İİK m.72/3).
- Mal beyanı: Borçlu, kendisine süresinde mal beyanında bulunma hakkı/yükümlülüğü taşır.
- Haczedilemeyecek mallar: İİK m.82 ve m.83 uyarınca belirli mallar haczedilemez (vazgeçilmez ev eşyaları, dini-mesleki kitaplar, asgari ücretin belli bir kısmı vb.).
Konkordato: Borçlu İçin Bir Kurtarma Yolu
Mali zorluk içindeki borçluların iflastan kurtulabilmesi için öngörülen konkordato, alacaklılarla anlaşma yoluyla borçların yeniden yapılandırılmasını veya bir kısmının silinmesini sağlayan kurumdur. İİK m.285 vd. uyarınca düzenlenmiştir.
Konkordato Türleri
- Adi konkordato: Tüm alacaklılarla yapılan anlaşmadır.
- Malvarlığının terki suretiyle konkordato: Borçlunun mallarını alacaklılara terk etmesi yoluyla yapılan konkordato.
- İflastan sonra konkordato: İflas açıldıktan sonra teklif edilen konkordato.
Süreç
- Başvuru ve Geçici Mühlet Borçlunun konkordato projesi ile asliye ticaret mahkemesine başvurusu, mahkemenin 3 aylık geçici mühlet (gerekirse 2 ay ek süre) kararı.
- Geçici Komiser Atanması Mahkemece geçici konkordato komiserinin görevlendirilmesi, borçlunun mal varlığının incelenmesi.
- Kesin Mühlet ve Alacaklılar Toplantısı 1 yıl (gerekirse 6 ay uzatma) kesin mühlet, alacaklıların projeyi oylaması, gerekli çoğunluk sağlandığında onay.
- Tasdik Kararı Mahkemenin konkordato projesini tasdik etmesi ve uygulama aşamasının başlaması.
Çalışma Yaklaşımımız
İcra ve iflas hukuku, hem alacaklı hem borçlu açısından sıkı süreleri ve teknik usulleri olan bir alandır. Şahin Hukuk Bürosu olarak:
- Süre takibi: İtiraz, dava açma, şikâyet sürelerinin titiz takibi ile hak kaybının önlenmesi.
- Doğru takip seçimi: Alacağın niteliğine göre en hızlı ve etkili takip yolunun seçilmesi.
- Malvarlığı araştırması: UYAP, banka, tapu, trafik, SGK kayıtları üzerinden kapsamlı araştırma ile tahsilatın hızlandırılması.
- Borçlu savunması: Hatalı takiplere karşı itiraz, menfi tespit ve şikâyet yollarının etkin kullanımı.
- İki taraflı bakış: Hem alacaklı hem borçlu dosyalarındaki deneyimimiz, sürecin tüm boyutlarını öngörmemizi sağlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Adıma icra takibi başlatıldı, ne yapmalıyım?
Öncelikle tebliğ aldığınız belgenin ödeme emri mi yoksa icra emri mi olduğuna dikkat etmelisiniz. Ödeme emri ilamsız takipte gönderilir ve 7 gün içinde icra dairesine itiraz edilmesi gerekir. Kambiyo (çek, bono) takibinde itiraz süresi 5 gündür ve icra mahkemesine yapılır. İtiraz süresinin kaçırılması halinde takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir. Eğer gerçekten borçlu değilseniz veya borç farklı bir tutarsa, itiraz şarttır. İtiraz dilekçesinde net olarak hangi konuya itiraz ettiğinizi (borca, faize, yetkiye, imzaya) belirtmelisiniz. Sürelerin çok kısa olması nedeniyle tebligatı aldığınızda zaman kaybetmeden hukuki destek almanız önemlidir.
Maaşıma haciz konuldu, ne kadarı kesilir?
İcra ve İflas Kanunu'nun 83. maddesi uyarınca işçinin maaşının ancak dörtte bir oranı haczedilebilir. Ancak nafaka alacakları için bu sınır uygulanmaz; nafaka alacakları için maaşın tamamı haczedilebilir (öncelik nafakaya verilir). Emekli maaşları kural olarak haczedilemez (SGK kanunu m.93); ancak emekli kişinin yazılı muvafakati varsa veya nafaka alacağı söz konusu ise haciz mümkündür. Birden çok haciz olması halinde sıraya konularak yine dörtte bir oranı korunur. Asgari geçim için gerekli tutarın altına inilemez.
Borcum olmadığı halde takip başlatıldı, ne yapabilirim?
Borçlu olmadığınız halde aleyhinize takip başlatılmışsa iki temel yol vardır. İlk yol: Süresinde ödeme emrine itiraz ederek takibi durdurmak; bu durumda alacaklı itirazın iptali davası açmazsa takip düşer. İkinci yol: İtiraz süresini kaçırdıysanız veya ödeme yapmak zorunda kaldıysanız, İİK m.72 uyarınca menfi tespit davası (borçlu olmadığınızın tespiti) veya istirdat davası (ödediğiniz paranın iadesi) açabilirsiniz. Menfi tespit davası takip kesinleşmeden açılırsa takibi durdurabilir; ancak teminat gösterilmesi gerekebilir. Bu davalarda ispat yükü borçlu olmadığını iddia eden kişide olduğundan, delil hazırlığı titizlikle yapılmalıdır.
Banka hesabıma haciz geldi, hesabımdaki tüm para alınır mı?
Banka hesabınıza haciz geldiğinde, haciz tarihindeki hesap bakiyesinden takip dosyasındaki tutar kadarı bloke edilir; üzeri ödeme tutarına ulaşana kadar gelen para da bloke kapsamına girer. Ancak maaşınızın yattığı hesap ise maaş tutarının dörtte üçü için itiraz hakkınız bulunmaktadır (İİK m.83). Hesap müşterek ise sadece sizin payınız haczedilebilir. Hesabınızdaki nafaka, eğitim bursu, sosyal yardımlar gibi bazı tutarlar ise haczedilemez nitelikte olup, bunlar için icra mahkemesine şikâyet yoluyla itiraz etmek gerekir. Hatalı haciz halinde 7 günlük şikâyet süresine dikkat edilmelidir.
Mükerrer takip (aynı borç için iki dosya) yapılabilir mi?
Aynı alacak için aynı borçlu aleyhine birden çok takip başlatılması mükerrer takip sayılır ve hukuka aykırıdır. Borçlu, mükerrer takibi öğrendiğinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla itiraz edebilir. Mükerrer takip; aynı alacaklının aynı belgeye dayalı olarak iki ayrı dosya açması, hem ilamsız hem ilamlı takip başlatması veya alacağı birden çok kişiye temlik gibi göstererek farklı dosyalar açtırması şeklinde olabilir. Şikâyet üzerine icra mahkemesi mükerrer takibi tespit ederse, ikinci takibin iptaline karar verir. Bu tür hileli takip yöntemleri ayrıca icra-iflas suçları (İİK m.331 vd.) kapsamında değerlendirilebilir ve cezai sorumluluk doğurabilir.