Ticari Temerrüt Faizi Nedir, Nasıl Hesaplanır?
Ticari temerrüt faizi, tacirler arasındaki ya da en az bir tarafı tacir olan ticari nitelikteki işlerden doğan para borçlarının vadesinde ödenmemesi halinde uygulanan, kanuni faizden çoğunlukla daha yüksek olan özel bir temerrüt faizi türüdür. 3095 sayılı Kanun'un 2. maddesinin 2. fıkrası ile düzenlenen ticari temerrüt faizi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın kısa vadeli avans işlemleri için uyguladığı faiz oranı üzerinden hesaplanır. Bu oran; ticari hayatın hızlı temposuna ve enflasyonist baskılara karşı alacaklıyı korur.
Ticari temerrüt faizi hesaplama aracımız; TCMB'nin 1990'dan günümüze yayımladığı tüm dönemsel avans faiz oranlarını içerir, yıllık dilim kuralını uygular, başlangıç ve bitiş tarihlerinizi gün bazında işler ve 3095 sayılı Kanun m.3 uyarınca basit faiz üzerinden hesaplama yapar. 2026 itibarıyla uygulanan ticari temerrüt faizi oranı yıllık %39,75'tir.
3095 Sayılı Kanun M.2/2 Düzenlemesi
Kanun maddesi şu şekildedir: "Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı, yukarıda açıklanan miktardan fazla ise, arada sözleşme olmasa bile ticari işlerde temerrüt faizi bu oran üzerinden istenebilir. Söz konusu avans faiz oranı, 30 Haziran günü önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan avans faiz oranından beş puan veya daha çok farklı ise yılın ikinci yarısında bu oran geçerli olur."
Bu düzenlemeden çıkan üç temel kural:
- Yıllık Dilim Kuralı: Her takvim yılı için önceki yılın 31 Aralık tarihindeki TCMB avans oranı uygulanır
- 5 Puan Kuralı: Yıl ortasında (30 Haziran) cari oran ile yıl başı oranı arasındaki fark 5 puan veya daha fazla ise, yılın ikinci yarısında 30 Haziran tarihindeki oran geçerli olur
- Otomatik Uygulanmama: TCMB yıl içinde defalarca oran değiştirebilir; bu değişiklikler temerrüt faizine otomatik yansımaz, yukarıdaki iki kural geçerlidir
Ticari Temerrüt Faizi Hesaplama Formülü
Ticari temerrüt faizi de 3095 sk. m.3 gereği basit faiz yöntemiyle hesaplanır; mürekkep (bileşik) faiz uygulanmaz. Hesaplama formülü:
- Ticari Temerrüt Faizi: (Ana Para × Avans Faiz Oranı × Gün Sayısı) ÷ 365
- Gün Sayısı: Vade tarihi ile ödeme tarihi arasındaki tam gün
- Avans Faiz Oranı: Yıllık dilim kuralına göre belirlenen oran
- Toplam Borç: Ana Para + Ticari Temerrüt Faizi
Örnek: 200.000 TL ana para için 1 Ocak 2026 - 1 Ocak 2027 arası (365 gün, %39,75 oran): 200.000 × 0,3975 × (365 ÷ 365) = 79.500 TL ticari temerrüt faizi. Toplam borç: 279.500 TL.
Ticari İş Kavramı ve Uygulama Alanı
Ticari temerrüt faizi sadece ticari nitelikteki işlerde uygulanır. Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.3 uyarınca ticari iş kavramı geniş yorumlanır:
- Tacirler arası işler: İki tarafı da tacir olan tüm işlemler ticari iştir
- Tek taraflı ticari iş: TTK m.19/2 — bir taraf için ticari sayılan iş, diğer taraf için de ticari iş hükümlerine tabi olur
- Ticari işletmeyi ilgilendiren işler: Tacirin işletmesi adına yaptığı tüm hukuki işlemler
- Senet ve bono: Çek, bono ve diğer kambiyo senetleri her zaman ticari iş sayılır
- Mal/hizmet satışı: Tacirin ticari faaliyeti kapsamındaki mal ve hizmet satışları
- Kredi sözleşmeleri: Tacir tarafından alınan ticari krediler
- Haksız fiil: Ticari işletme faaliyeti sırasında doğan haksız fiil alacakları da ticari faize tabi olabilir
Ticari Temerrüt Faizi ile Kanuni Temerrüt Faizi Farkları
İki temerrüt faizi türü arasındaki temel farklar şunlardır:
- Uygulama Alanı: Kanuni faiz tüm borçlarda, ticari faiz sadece ticari işlerde geçerli
- Oran Kaynağı: Kanuni faiz Cumhurbaşkanlığı kararı (%24), ticari faiz TCMB avans oranı (%39,75)
- Talep Edilebilirlik: Ticari faiz sözleşme olmasa bile talep edilebilir (m.2/2)
- Tutar Olarak: Ticari faiz genellikle kanuni faizden yüksektir
- Talep Şartı: Ticari faiz açıkça talep edilmelidir; aksi halde kanuni faiz uygulanır
Sözleşmeli Ticari Faiz ve Sınırları
Tacirler arasında sözleşme ile temerrüt faiz oranı serbestçe belirlenebilir. Türk Borçlar Kanunu m.88'de yer alan sınırlamalar (akdi faizin %50 fazlasını geçememe) tacirler arası sözleşmelerde uygulanmaz. Ancak:
- Sözleşme oranı, cari TCMB avans oranından düşük olamaz (m.2/3)
- Aşırı yüksek faizler genel ahlaka aykırılık nedeniyle iptal edilebilir (TBK m.27)
- Tüketici işlemlerinde bu serbestlik geçerli değildir
- Bileşik faiz, ancak 3 aydan uzun cari hesap sözleşmeleri ve banka kredilerinde uygulanabilir (3095 sk. m.3)
2026 Yılı TCMB Avans Faiz Oranları
TCMB tarafından yayımlanan ve ticari temerrüt faizi olarak uygulanan güncel oranlar:
- 1 Ocak 2026 — Devam: %39,75 (20.12.2025'te belirlendi, yıl başı oranı)
- 1 Tem 2025 — 31 Ara 2025: %44,25 (5 puan kuralıyla)
- 1 Oca 2025 — 30 Haz 2025: %49,25 (28.12.2024 yıl başı oranı)
- 1 Tem 2024 — 31 Ara 2024: %51,75 (5 puan kuralıyla)
- 1 Oca 2024 — 30 Haz 2024: %44,25 (23.12.2023 yıl başı oranı)
- 2023: %10,75
- 2022: %15,75
- 2021: %16,75
- 2020: %13,75
TTK M.1530/7 — Mal ve Hizmet Tedariki Geç Ödeme Faizi
Türk Ticaret Kanunu'nun 1530. maddesinin 7. fıkrası, mal ve hizmet tedarikinde geç ödeme halinde uygulanacak özel bir temerrüt faizi öngörür. Bu faiz oranı her yıl TCMB tarafından ayrıca duyurulur ve standart avans faizinden farklı olabilir. Özellikle KOBİ'leri büyük tedarikçilere karşı koruma amacı taşıyan bu düzenleme, mal/hizmet tedarik sözleşmelerinde tarafların serbestçe oran belirleme imkânını da sınırlandırır. Bu hesaplama aracı standart 3095 sk. m.2/2 oranını kullanır; TTK 1530 oranı için ayrı bir başvuru yapılmalıdır.
Ticari Temerrüt Faizinde Talep Edilebilirlik
Ticari temerrüt faizinin uygulanabilmesi için bazı şartların bir arada bulunması gerekir:
- Ticari iş: Borç ilişkisi TTK m.3 anlamında ticari nitelikte olmalı
- Tacir sıfatı: Alacaklı veya borçlulardan en az biri tacir olmalı
- Temerrüt: Borçlu mütemerride düşmüş olmalı (TBK m.117)
- Açık talep: Alacaklı, ticari faizi açıkça talep etmelidir — aksi halde mahkeme kanuni faize hükmeder
- Kanuni faizi aşma: Avans oranı, kanuni faizden yüksek olmalı (genelde olur)
Zamanaşımı ve Dava Süreci
Ticari temerrüt faizi alacağında zamanaşımı, asıl alacağa bağlıdır. Ticari işlere özgü zamanaşımı süreleri:
- Ticari satım: 5 yıl (TBK m.146 genel hüküm)
- Çek: 6 ay (TTK m.814) — kambiyo senedi olarak
- Bono ve poliçe: 3 yıl (TTK m.749)
- Cari hesap: 5 yıl (TTK m.93)
- Faiz alacağında özel zamanaşımı: 5 yıl (TBK m.147/3)
Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk başvurusu zorunludur (7155 sk. ve 6325 sk.). Arabuluculuğun başarısız olması halinde 2 hafta içinde dava açılmalıdır. Ticari alacak ve temerrüt faizi konusunda profesyonel destek için iletişim sayfamızdan bizimle görüşebilir veya çalışma alanlarımızı inceleyebilirsiniz.