Uluslararası Hukuk Nedir?
Uluslararası hukuk, geniş anlamda devletler arasındaki ilişkileri düzenleyen milletlerarası kamu hukuku ile yabancılık unsuru içeren özel hukuk ilişkilerini düzenleyen milletlerarası özel hukuktan oluşur. Avukatlık pratiğinde daha çok karşılaşılan boyut milletlerarası özel hukuktur; yabancı uyruklu kişiler, yurt dışında yapılan işlemler veya yabancı ülkelerle bağlantılı uyuşmazlıklar bu alanın konularıdır.
Temel kaynakları; 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK), 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu, Türkiye'nin taraf olduğu ikili ve çok taraflı anlaşmalar (Lahey Sözleşmeleri, New York Sözleşmesi, 1958), AB ve Türkiye arasındaki düzenlemeler ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'dir.
Türkiye'de yaşayan yabancılar, yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları ve uluslararası ticaret yapan şirketler için bu alan; aile, miras, ticaret, ceza ve iş hukukunun yabancı boyutlarını kapsayan geniş bir yelpazedir.
Uluslararası Hukuk Hizmetlerimiz
Şahin Hukuk Bürosu olarak uluslararası hukukun çeşitli alanlarında müvekkillerimize danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktayız. Köln'deki iş ortağımız sayesinde özellikle Türk-Alman sınır ötesi dosyalarda koordineli destek sağlanmaktadır:
Tanıma ve Tenfiz Davaları
Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye'de tanınması ve uygulanması (MÖHUK m.50-59); yabancı boşanma, velayet, nafaka, miras ve ticari kararların intikali.
Yabancılık Unsurlu Boşanma
Türk vatandaşı ile yabancı arasındaki veya yabancı uyruklular arasındaki boşanma davaları, yetki ve uygulanacak hukuk değerlendirmesi.
Sınır Ötesi Miras Davaları
Almanya'da vefat eden Türk vatandaşlarının mirası, Türkiye'deki taşınmazları, yabancı veraset belgesinin tanınması (Avrupa Miras Tüzüğü).
Uluslararası Ticari Uyuşmazlıklar
Sınır ötesi ticari sözleşmeler, uygulanacak hukuk klozları, uluslararası tahkim, CISG (Viyana Satış Sözleşmesi) uygulaması.
Yabancılar ve Vatandaşlık Hukuku
İkamet izni, çalışma izni, vatandaşlık başvuruları, sınır dışı kararına itiraz, idari gözetim süreçleri.
Yatırım ve Şirket Kuruluşu
Yabancı sermayeli şirket kuruluşu, doğrudan yabancı yatırım danışmanlığı, çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları.
AİHM Başvuruları
İç hukuk yolları tükendikten sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne bireysel başvuru süreçleri.
Türk-Alman Sınır Ötesi Dosyalar
Köln Örkün & Putzar Hukuk Bürosu iş ortaklığı ile Türk-Alman hukuki ilişkilerinde koordineli çalışma.
Tanıma ve Tenfiz: Yabancı Kararın Türkiye'de Geçerliliği
Yabancı bir mahkeme tarafından verilen karar, Türk hukuk düzeninde kendiliğinden geçerli değildir. Bu kararın Türkiye'de uygulanabilmesi için tanıma (kararın hukuki etkisinin kabulü) veya tenfiz (kararın icra edilebilir hale gelmesi) gerekir. Süreç, MÖHUK m.50-59 hükümlerine göre yürütülür.
Tanıma ile Tenfiz Arasındaki Fark
Tanıma (MÖHUK m.58): Yabancı kararın Türk hukuk düzeninde hüküm ifade etmesi için yapılır. Boşanma kararı gibi tespit niteliğindeki kararlar için yeterlidir. Tanıma ile karar Türk nüfus kütüklerine işlenebilir, kişisel hâl sicillerinde değişiklik yapılabilir.
Tenfiz (MÖHUK m.50-57): Yabancı kararın Türkiye'de icra edilebilir hale gelmesi için gereklidir. Nafaka, tazminat, alacak gibi edaya ilişkin kararlar için tenfiz kararı alınması zorunludur. Tenfiz kararı ile yabancı karar, Türk mahkeme kararı niteliğinde icraya konulabilir.
Tanıma-Tenfiz Şartları (MÖHUK m.54)
- Karşılıklılık: Karar veren ülke ile Türkiye arasında karşılıklılık esasının bulunması (anlaşmaya, fiili duruma veya kanuna dayalı).
- Türk mahkemelerinin münhasır yetkisi olmaması: Türk mahkemelerinin münhasır yetki alanına giren konularda yabancı karar tanınmaz.
- Kamu düzenine açıkça aykırı olmaması: Türk hukukunun temel ilkelerine, kamu düzenine açıkça aykırı kararlar tanınmaz.
- Savunma hakkına uyum: Aleyhine karar verilen taraf, yargılama sırasında savunma hakkını kullanma imkânına sahip olmalıdır.
Yetkili Mahkeme
Tanıma ve tenfiz davaları kural olarak asliye hukuk mahkemelerinde açılır. Kararın yerine getirileceği yer veya karşı tarafın Türkiye'deki yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.
Almanya'da Verilen Boşanma Kararının Türkiye'de Tanınması
Türk-Alman hukuki ilişkilerinde en sık karşılaşılan dosya türlerinden biri, Almanya'da boşanan Türk vatandaşlarının veya Almanya'da yaşayan Türk-Alman çiftlerin boşanma kararlarının Türkiye'de tanınmasıdır. Bu dosyalar özellikle gurbetçi ailelerin hukuki gerçekliği için kritiktir.
Sürecin Önemi
Almanya'da boşanmış bir Türk vatandaşının nüfus kayıtlarında medeni hâli güncellenmeden, Türkiye'de yeniden evlilik yapması, mirasla ilgili işlemleri gerçekleştirmesi veya bazı resmi süreçleri tamamlaması mümkün olmaz. Bu nedenle yurt dışında alınan boşanma kararının Türkiye'de tanınması, çoğu zaman ihtiyari değil zorunlu bir adımdır.
İdari Yol (2017 Sonrası)
2017 yılında yapılan değişiklikle, belirli şartların bulunması halinde yurt dışında verilen boşanma kararlarının mahkemeye gitmeden, doğrudan nüfus müdürlüğüne başvuru ile tanınması mümkün hale gelmiştir. Bu yol için: tarafların ortak veya ayrı başvurusu, kararın kesinleşmiş olması, eşlerin ikisinin de Türk vatandaşı olmaması (en az birinin yabancı olmaması) veya başka bazı şartlar aranır. Şartlar sağlanmıyorsa hâlâ mahkemede tanıma davası açılması gerekir.
Sınır Ötesi Miras Dosyaları
Almanya'da vefat eden Türk vatandaşları veya Almanya'da malvarlığı olan Türk vatandaşlarının miras dosyaları, hem Türk hem Alman hukukunu ilgilendirir.
Uygulanacak Hukuk
MÖHUK m.20'ye göre miras, ölenin son mutad meskeninin bulunduğu ülke hukukuna tabidir (ya da 2015 sonrasında AB Miras Tüzüğü kapsamında). Türkiye'deki taşınmazlar için ise Türk hukuku uygulanır. Bu durum, aynı dosyada birden çok ülke hukukunun uygulanmasını gerektirebilir.
Avrupa Miras Belgesi
2015 yılında yürürlüğe giren 650/2012 sayılı AB Miras Tüzüğü, AB ülkelerinde verilen Avrupa Miras Belgelerinin diğer üye devletlerde tanınmasını kolaylaştırmıştır. Türkiye AB üyesi olmamasına rağmen, Almanya'da verilen miras belgesinin Türkiye'de işlem görmesi için yine tanıma-tenfiz veya idari işlemler gerekebilir.
Yabancılar Hukuku ve Vatandaşlık
Türkiye'de yaşayan veya çalışan yabancılar için temel düzenleme 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'dur. Bu alanda sunduğumuz başlıca hizmetler:
İkamet İzinleri
- Kısa dönem ikamet izni: Turistik, ticari veya kısa süreli amaçlar için
- Uzun dönem ikamet izni: 8 yıllık kesintisiz ikamet sonrası
- Aile ikamet izni: Türk vatandaşının veya ikamet izinli yabancının eşi/çocuğu için
- Öğrenci ikamet izni: Türkiye'de yükseköğrenim görenler için
Türk Vatandaşlığı
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu çerçevesinde Türk vatandaşlığı kazanma yolları:
- Doğumla: Türk vatandaşı anne veya babadan doğum.
- Sonradan kazanma — genel: 5 yıllık kesintisiz ikamet, iyi ahlak, sağlık vb. şartlarla.
- Evlilik: Bir Türk vatandaşıyla en az 3 yıl evli kalma ve birlikte yaşam (m.16).
- İstisnai yoldan: Yatırım yoluyla (gayrimenkul, sermaye, mevduat), bilim-sanat-spor alanında üstün hizmet, evlat edinme vb.
Uluslararası Dava ve Tanıma-Tenfiz Süreci
Şahin Hukuk Bürosu olarak uluslararası dosyalarda izlediğimiz aşamalar:
- İlk Değerlendirme ve Belge Toplama Yabancı karar veya belgenin temin edilmesi, apostil-tasdik işlemlerinin değerlendirilmesi, gerekli çevirilerin yapılması.
- Uygulanacak Hukuk ve Yetki Değerlendirmesi MÖHUK hükümlerine göre uygulanacak hukukun belirlenmesi, yetkili mahkemenin tespiti.
- Almanya Bağlantısı (Varsa) Köln'deki iş ortağımızla koordinasyon, Alman hukukunun yorumu, gerekli iletişim ve belge temini.
- Dava Açılması veya İdari Başvuru Tanıma-tenfiz davasının açılması, idari yol mümkünse nüfus müdürlüğü veya konsolosluk başvurusu.
- Yargılama veya İdari Süreç Mahkeme aşamasında savunma ve iddiaların gerekçelendirilmesi, kamu düzeni argümanlarına cevap.
- Karar Sonrası Uygulama Tanıma-tenfiz kararının nüfus kütüklerine işlenmesi, tapu sicilinde değişiklik, icra takibi.
Türk-Alman Sınır Ötesi Çalışmamız
Şahin Hukuk Bürosu, kuruluşundan bu yana Almanya bağlantılı dosyalarda özelleşmiş bir yapıya sahiptir. Av. Sevda Şahin İhsanoğlu'nun Almanya'daki dil ve hukuk eğitimi (Goethe Institut Mittelstufe, Volkshochschule), Köln'deki Örkün & Putzar Hukuk Bürosu ile devam eden iş ortaklığı, bu alandaki çalışmanın temelidir.
Almanya bağlantılı sıkça karşılaştığımız dosya türleri:
- Almanya'da verilen boşanma kararının Türkiye'de tanınması
- Almanya'da ölen Türk vatandaşının mirasında Türkiye'deki taşınmazlar
- Almanya'da yaşayan Türk vatandaşının Türkiye'deki dava ve dosyalarının takibi
- Türk-Alman ticari sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar
- Almanya'daki bir mahkeme kararının Türkiye'de tenfizi
- Türk vatandaşının Almanya'da maruz kaldığı işlemlere karşı hukuki destek
- Ailenin iki ülkede yaşaması nedeniyle ortaya çıkan velayet ve nafaka uyuşmazlıkları
Çalışma Yaklaşımımız
Uluslararası hukuk, hem birden çok hukuk sistemi bilgisi hem de pratik koordinasyon becerisi gerektirir. Şahin Hukuk Bürosu olarak:
- Çift hukuk düzeni: Aynı dosyada hem Türk hem yabancı hukukun değerlendirilmesi gerektiğinde her iki tarafta da yetkin çalışma.
- Almanya iş ortağı koordinasyonu: Köln'deki büromuzla anlık iletişim, ortak strateji ve müşterek dosya yönetimi.
- Dil engelinin aşılması: Türkçe, Almanca ve İngilizce belge ve müzakereler için uygun destek.
- Apostil ve tercüme süreçleri: Yabancı belgelerin Türkiye'de geçerli hale getirilmesi süreçlerinin yönetimi.
- Uzun mesafeli müvekkil: Yurt dışında yaşayan müvekkillerle vekaletname, telefon ve online görüşme yoluyla etkin iletişim.
Sıkça Sorulan Sorular
Almanya'da boşandık, Türkiye'de tanıma davası açmak zorunda mıyım?
Almanya'da verilen boşanma kararı, Türkiye'de kendiliğinden geçerli değildir; nüfus kütüklerinizde medeni hâliniz "evli" olarak görünmeye devam eder. Bu sorunu çözmek için iki yol vardır. İdari yol (Nüfus Müdürlüğüne Başvuru): 2017 yılı değişikliklerinden sonra, belirli şartların varlığı halinde mahkemeye gitmeden Nüfus Müdürlüğüne veya konsolosluğa başvurarak boşanma kararı kayıtlara işlenebilir. Bu şartlar arasında: kararın kesinleşmiş olması, tarafların başvuru hakkında ortak iradeleri veya ayrı ayrı başvurabilecek konumda olmaları, kararın boşanma sonucunu doğurmuş olması yer alır. Mahkeme yolu (Tanıma davası): İdari yolun şartları sağlanamıyorsa veya nüfus müdürlüğü başvuruyu reddederse, asliye hukuk mahkemesinde tanıma davası açmak gerekir. Dava genellikle taraflardan birinin Türkiye'deki yerleşim yerinde açılır. Bu işlemi yaptırmadan Türkiye'de yeniden evlenmeniz mümkün olmaz; ayrıca miras gibi diğer hukuki süreçlerde de sorunlar yaşanır.
Almanya'da çalışıyorum, Türkiye'deki babamın mirasına nasıl katılırım?
Türkiye'de bulunan ana-baba mirasına yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı çocukların katılımı, vekaletname ve bazı belgelerle çözümlenebilen pratik bir süreçtir. Adımlar: (1) Türkiye'deki bir avukata, miras işlemleri için Türk Konsolosluğunda düzenlenmiş ve onaylı bir vekaletname verilmesi gerekir. (2) Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) çıkarılır — bu noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. (3) Tereke tespit edilir (tapu, banka, araç, SGK kayıtları taranır). (4) Veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilir. (5) Tapu intikal işlemleri yapılır, banka hesapları çözülür, gerekirse paylaşma davası açılır. Tüm bu süreçte Türkiye'ye gelmeniz gerekmez; vekaleten yürütülebilir. Dikkat: Mirasın reddi süresi (3 ay) ve veraset-intikal vergisi beyannamesinin süresi gibi konular yurt dışında yaşıyor olmanız nedeniyle uzar (yurt dışından gelen mirasçı için süreler farklıdır), ancak yine de zamanında değerlendirme yapılması gerekir. Babanızın Almanya'da bıraktığı malvarlığı varsa, bu kısım Alman hukukuna tabi olabilir; Köln'deki iş ortağımız aracılığıyla bu boyut da takip edilebilir.
Yabancı bir mahkemenin verdiği tazminat kararını Türkiye'de tahsil edebilir miyim?
Yabancı mahkemenin verdiği tazminat veya alacak kararı Türkiye'de doğrudan icra edilemez; önce tenfiz kararı alınması gerekir (MÖHUK m.50-57). Süreç: asliye hukuk mahkemesinde tenfiz davası açılır, kararın aslı veya onaylı sureti, kararın kesinleşmiş olduğuna dair belge, kararı veren ülke yetkilisinin onayı (apostil veya konsolosluk tasdiki), Türkçeye tercüme ve karşı tarafın yargılamada savunma hakkını kullandığına dair beyanlar sunulur. Tenfiz şartları (MÖHUK m.54): karşılıklılık, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisi olmaması, kamu düzenine aykırılık olmaması, savunma hakkına uyum. Karşılıklılık şartı özellikle önemlidir; Türkiye ile ilgili ülke arasında anlaşmalı veya fiili karşılıklılık olması gerekir. Almanya, Fransa, İngiltere, İsviçre gibi pek çok ülke ile karşılıklılık vardır. Tenfiz kararı verildikten sonra yabancı karar, Türk mahkeme kararı gibi icra dairesi aracılığıyla tahsile konulabilir.
Türkiye'de yaşayan bir yabancıyım, Türk vatandaşlığı için nasıl başvururum?
Türk vatandaşlığı, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu çerçevesinde çeşitli yollarla kazanılabilir. Genel sonradan kazanma (m.11): Türkiye'de 5 yıl kesintisiz ikamet, sağlık şartlarını taşıma, iyi ahlak sahibi olma, Türkiye'de yerleşme niyetiyle hareket etme, geçimini sağlayacak gelir veya mesleğe sahip olma ve genel sağlık-kamu düzeni şartlarını sağlamak gerekir. Evlilik yoluyla (m.16): Bir Türk vatandaşıyla en az 3 yıl evli olma, evlilik birliğine bağlı olarak birlikte yaşama, Türkiye'de mukim olma ve diğer şartlar. İstisnai yol (m.12): Türkiye'ye sanayi tesisi getiren, bilim-sanat-sporda üstün hizmet eden veya belirli yatırım kriterlerini sağlayan (gayrimenkul yatırımı, sermaye yatırımı, mevduat, devlet borçlanma araçları, istihdam yaratma vb.) yabancılar için. Başvuru, ikamet edilen ilin İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğüne yapılır; belgeler arasında ikamet izni, doğum kayıtları, sabıka kaydı, sağlık raporu, gelir belgesi gibi kalemler bulunur. Sürecin Bakanlar Kurulu/Cumhurbaşkanlığı kararı ile tamamlanması nedeniyle inceleme süresi 1-2 yılı bulabilir.
Türk vatandaşı olarak yurt dışındaki bir mahkemede hakkım yendi, AİHM'e başvurabilir miyim?
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvuru için bazı temel şartlar vardır. Konuya ilişkin şart: Başvuru, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde (AİHS) güvence altına alınan haklardan birinin ihlali iddiasına dayanmalıdır (yaşam hakkı, adil yargılanma, ifade özgürlüğü, mülkiyet hakkı vb.). Aleyhine başvurulan devlet: Başvuru, AİHS'e taraf 47 üye devletten birine yöneltilebilir. Türk vatandaşı olmanız tek başına yetmez; aleyhinize karar veren ülkenin AİHS'e taraf olması gerekir. İç hukuk yollarının tüketilmiş olması: İhlalin gerçekleştiği ülkedeki tüm olağan kanun yollarının (istinaf, temyiz, anayasa mahkemesi gibi) tüketilmiş olması zorunludur. Süre: Son iç hukuk kararının kesinleşmesinden itibaren 4 ay içinde (eski 6 aydan değiştirilmiş güncel süre) AİHM'e başvurulmalıdır. Şekil: AİHM'in resmi başvuru formu doldurulur, ihlal iddiası ve dayanaklar açıkça ortaya konur, ilgili belgeler eklenir. Başvuru ücretsizdir ve avukatla yapılması zorunlu değildir, ancak hazırlık aşamasında hukuki destek almak başarı şansını anlamlı şekilde etkiler.