Kanuni Faiz Nedir, Nasıl Hesaplanır?
Kanuni faiz (yasal faiz), tarafların aralarında kararlaştırmadığı durumlarda uygulanan ve 4/12/1984 tarih ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun ile düzenlenen faiz türüdür. Borç ilişkilerinde, mahkeme kararlarında, icra takiplerinde ve haksız fiil tazminatlarında en sık karşılaşılan faiz türüdür. Avukatlar için kanuni faiz hesaplama, alacak takibi, icra dosyası, dava dilekçesi ve mahkeme kararının infazı sırasında kritik öneme sahiptir.
Kanuni faiz hesaplama aracımız; 19.12.1984'ten günümüze tüm dönemsel kanuni faiz oranlarını içerir ve seçtiğiniz tarih aralığında her dönem için ayrı oran uygulayarak doğru ve denetlenebilir bir hesaplama yapar. Hesaplama sonucunu ister standart raporda ister icra dosyası rapor formatında alabilirsiniz.
Kanuni Faiz ile Temerrüt Faizi Arasındaki Fark
3095 sayılı Kanun iki farklı faiz türünü düzenler:
- Kanuni Faiz (m.1): Borçların ifa edilmesinde uygulanır. Tarafların açıkça başka bir oran kararlaştırmadığı durumlarda devreye girer. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile belirlenir.
- Temerrüt Faizi (m.2): Borçlunun temerrüde düşmesi (zamanında ödememesi) halinde uygulanır. Genellikle kanuni faizin 1 katı kadar daha yüksek belirlenir ve borçluyu cezalandırma niteliği taşır.
- Ticari İşlerde Temerrüt Faizi: 6102 sayılı TTK'ya göre tacirler arasındaki ilişkilerde uygulanır, TCMB'nin avans işlemlerine uyguladığı oran üzerinden hesaplanır.
Türkiye'de Kanuni Faiz Oranı (Tarihsel)
Kanuni faiz oranı yıllar içinde ekonomik koşullara göre çok değişiklik göstermiştir. Önemli kırılma noktaları:
- 2000-2002: %60 (yüksek enflasyon dönemi)
- 2003-2004: %55 - %43 (kademeli düşüş)
- 2005: %38'den %12'ye sert düşüş
- 2006-2024 Mayıs: %9 (uzun süreli sabit oran)
- 01.06.2024'ten itibaren: %24 (güncel)
Hesaplama yapılırken her dönem için o dönemde geçerli olan oran ayrı ayrı hesaplanır ve toplamlanır. Bu, uzun vadeli alacaklarda büyük farklar yaratır.
Basit Faiz mi Bileşik Faiz mi?
Türk hukukunda kural olarak basit faiz uygulanır. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre faize faiz işletilmez. Bu kural istisnaları:
- Mevduat ve cari hesaplar: 6102 sayılı TTK m.8 uyarınca bileşik faiz uygulanabilir
- Anlaşmalı bileşik faiz: Tarafların yazılı sözleşmesiyle (tüketici işlemleri hariç)
- Tüketici işlemlerinde: 6502 sayılı TKHK m.4 uyarınca bileşik faiz yasaktır
İcra ve adli uygulamalarda basit faiz standarttır. Hesaplama aracımızda her iki seçenek de bulunur, ancak yasal işlemler için basit faiz seçilmesi önerilir.
Kanuni Faiz Hesaplama Formülü
Basit faiz formülü:
Faiz = Ana Para × (Oran / 100) × (Gün / 365)
Her dönem için ayrı hesaplama yapılır ve toplamlanır:
Toplam Faiz = Σ (Ana Para × Dönem Oranı × Dönem Günü / 365)
Örnek: 100.000 TL ana para için 01.01.2024 - 31.12.2024 arası kanuni faiz: (100.000 × 9% × 152/365) + (100.000 × 24% × 214/365) = 3.748 + 14.071 = 17.819 TL. Görüldüğü gibi tek oran kullanılsaydı sonuç hatalı olurdu.
Kanuni Faiz Hangi Davalarda ve İşlemlerde Kullanılır?
Kanuni faiz hesaplaması aşağıdaki hukuki süreçlerde sıkça gerekir:
- İcra Takibi: Alacağın faiziyle birlikte talep edilmesi
- Alacak Davaları: Mahkemeye ana para + faiz olarak talep yapılması
- Mahkeme Kararının İcrası: Karar tarihinden ödeme tarihine kadar geçen süreye faiz uygulanması
- Haksız Fiil Tazminatı: Trafik kazası, mala zarar verme tazminatlarında olay tarihinden itibaren faiz
- Sözleşmeden Doğan Borçlar: Faiz oranı kararlaştırılmamış sözleşmelerde
- İhtarname: Borçluya kanuni faizle birlikte ödeme talebi
- İade Davaları: Vergi, harç ve sair iade alacaklarında
Faiz Başlangıç Tarihi (Önemli!)
Faizin hangi tarihten itibaren işlemeye başlayacağı her davada farklılık gösterir:
- İhtar Çekildiyse: İhtar tarihinden itibaren temerrüt faizi
- Sözleşmede Vade Belirliyse: Vade tarihinden itibaren
- Haksız Fiil Davaları: Olay (haksız fiil) tarihinden itibaren
- Sebepsiz Zenginleşme: Talep tarihinden itibaren
- Manevi Tazminat: Karar tarihinden itibaren
- Para Cezaları: Karar kesinleşme tarihinden itibaren
İşçi Alacaklarında Kanuni Faiz Yerine En Yüksek Mevduat Faizi
İş Kanunu ve Yargıtay'ın yerleşik içtihadı uyarınca kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ve yıllık izin alacakları gibi işçi alacaklarına kanuni faiz değil, "en yüksek mevduat faizi" uygulanır. Bu oran genellikle kanuni faizden yüksektir ve TCMB tarafından her ay açıklanan bankaların 1 yıllık TL mevduata uyguladığı en yüksek faiz oranıdır. Bu nedenle işçilik alacakları için bu hesaplama aracı kullanılmamalıdır.
Faiz Alacağı Davası ve İcra Süreci
Faiz alacağınızı tahsil etmek için iki yol vardır:
- İcra Takibi: Doğrudan icra dairesine başvuruyla ilamsız veya ilamlı icra takibi başlatılır. Kanuni faiz, takip tarihine kadar olan kısım için hesaplanır, sonrası icra inkâr tazminatı yoluyla devam eder.
- Alacak Davası: Mahkemede ana para ve faiz birlikte talep edilir. Karar kesinleştiğinde icra takibi başlatılır.
Her iki yolda da faiz hesaplama raporu gerekir. Hesaplama aracımızın icra rapor formatı seçeneği bu süreçte size kolaylık sağlar.
Alacak takibi, icra ve faiz hesaplamaları için profesyonel hukuki destek almak isterseniz icra ve iflas hukuku sayfamızı inceleyebilir, iletişim sayfamızdan bizimle görüşebilirsiniz.