İhbar Tazminatı Nedir, Nasıl Hesaplanır?
İhbar tazminatı, iş sözleşmesini bildirim sürelerine uymadan fesheden tarafın, karşı tarafa ödemesi gereken bedeldir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 17. maddesi ile düzenlenen bu tazminat, fesih hakkını kullanan tarafın kanunda belirtilen süreyi beklemediği durumda devreye girer. İhbar tazminatı sadece işverenden işçiye değil, işçiden işverene de ödenebilir; yani sözleşmeyi haksız şekilde sonlandıran kim olursa olsun yükümlüdür.
İhbar tazminatı hesaplama aracımız; çalışma süresine göre doğru ihbar süresini belirler, brüt maaşa eklenecek yemek, yol ve sosyal yardımları dahil ederek giydirilmiş günlük ücret üzerinden brüt ihbar tazminatını hesaplar ve ardından gelir vergisi ile damga vergisi kesintilerini düşerek net tazminat tutarını gösterir.
İhbar Süreleri (İş Kanunu m.17)
İş Kanunu m.17, ihbar sürelerini işçinin kıdemine göre dört kademede belirler:
- 6 aydan az çalışmış işçi: 2 hafta (14 gün)
- 6 ay - 1,5 yıl arası çalışmış işçi: 4 hafta (28 gün)
- 1,5 yıl - 3 yıl arası çalışmış işçi: 6 hafta (42 gün)
- 3 yıldan fazla çalışmış işçi: 8 hafta (56 gün)
Bu süreler asgari sürelerdir; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile artırılabilir ancak azaltılamaz. Sürenin başlangıcı, fesih bildiriminin karşı tarafa ulaştığı tarihtir.
Bildirimli ve Bildirimsiz Fesih Farkı
Bildirimli fesihte; işveren veya işçi, kanundaki ihbar süresine uyarak sözleşmeyi sona erdirir. Bu durumda ihbar tazminatı ödenmez, çünkü süreye fiilen uyulmuştur. Bildirimsiz fesihte ise süre beklenmeden iş ilişkisi sonlanır ve fesheden taraf, beklenmeyen sürenin ücretini ihbar tazminatı olarak öder. Yani ihbar tazminatı, "bildirimsiz fesih cezası" niteliği taşır.
İhbar Tazminatına Hak Kazanılan Durumlar
İhbar tazminatı sadece belirli durumlarda ödenir. Hak kazanılan başlıca durumlar şunlardır:
- İşveren bildirimsiz fesih yaparsa: İşveren işçiye ihbar tazminatı öder
- İşçi bildirimsiz ayrılırsa: İşçi işverene ihbar tazminatı öder (TBK ve İş K. m.17)
Hak kazanılmayan durumlar:
- Haklı nedenle fesih: İş Kanunu m.24 (işçi) veya m.25 (işveren) kapsamında haklı fesihte ödenmez
- Emeklilik: Emekliye ayrılma nedeniyle istifada ödenmez
- Askerlik: Askerlik nedeniyle ayrılmada ödenmez
- Kadın işçinin evlenmesi: Evlenmeden itibaren 1 yıl içinde ayrılırsa ödenmez
- Bildirimli fesih: Süreye uyulduğu için ödenmez
- Belirli süreli sözleşme: Süre sonunda kendiliğinden sona ererse ödenmez
Giydirilmiş Brüt Ücret Nedir?
İhbar tazminatı, çıplak brüt maaş üzerinden değil, giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır. Giydirilmiş ücret; brüt maaşa düzenli olarak verilen yemek yardımı, yol yardımı, ikramiye, prim, yakacak yardımı, eğitim yardımı gibi sosyal yardımların eklenmesiyle bulunur. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre süreklilik arz eden ödemeler giydirilmeye dahildir; tek seferlik ödemeler dahil değildir.
Hesaplama şu şekilde yapılır:
Giydirilmiş Brüt Ücret = Brüt Maaş + Yemek + Yol + Diğer Sosyal Yardımlar
Günlük Ücret = Giydirilmiş Brüt Ücret ÷ 30
Brüt İhbar Tazminatı = Günlük Ücret × İhbar Gün Sayısı
İhbar Tazminatından Yapılan Vergi Kesintileri
İhbar tazminatı, kıdem tazminatından farklı olarak gelir vergisinden istisna değildir. Brüt ihbar tazminatından şu kesintiler yapılır:
- Gelir Vergisi: Artan oranlı tarifeye göre %15 - %40 arası
- Damga Vergisi: Brüt tutarın %0,759'u (binde 7,59)
- SGK Kesintisi Yok: Tazminat olduğu için sigorta primi kesilmez
Net ihbar tazminatı = Brüt - Gelir Vergisi - Damga Vergisi formülüyle hesaplanır.
İhbar Tazminatında Zamanaşımı
İhbar tazminatı alacağında zamanaşımı süresi 5 yıldır ve süre iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu süre içinde dava açılmaması halinde alacak hakkı düşer. Alacak için iş mahkemesinde dava açılır; ancak dava açmadan önce arabuluculuk başvurusu zorunludur (7036 sayılı Kanun m.3).
İhbar Süresi İçinde Yeni İş Arama Hakkı
İş Kanunu m.27 uyarınca, ihbar süresi içinde işçiye günde en az 2 saat yeni iş arama izni verilmelidir. Bu süre topluca da kullanılabilir; ancak ücret kesintisi yapılmadan kullandırılması zorunludur. Bu hak işçinin sözleşme sonrasındaki ekonomik durumunu korumaya yöneliktir.
İhbar Tazminatı ile Kıdem Tazminatı Arasındaki Fark
İki tazminat türü farklı kavramlardır ve birlikte ödenebilir:
- Kıdem Tazminatı: Çalışılan her tam yıl için 30 günlük ücret tutarındadır, gelir vergisinden istisnadır
- İhbar Tazminatı: Bildirim süresine uyulmadığı için ödenir, vergiye tabidir
- Birlikte Ödeme: İşveren bildirimsiz fesih yaparsa hem kıdem hem ihbar tazminatı öder
- Hesaplama Bazı: İkisi de giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır
İhbar tazminatı alacağınızla ilgili profesyonel hukuki destek almak için iş ve sosyal güvenlik hukuku sayfamızı ziyaret edebilir, iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.